Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł!

↑ Powrót do Historia

Wydrukuj to Strona

Żydzi w Brześciu Kujawskim

Początki osadnictwa żydowskiego w Brześciu Kujawskim (w języku jidysz: Brisk de Kojawi) datuje się na XVI wiek, choć niewykluczone, że mieszkali tu wcześniej. Wiadomo, że w 1538 roku zagwarantowano Żydom prawo posiadania w mieście piętnastu domów. W 1565 roku w mieście odnotowano osiemnaście żydowskich domów oraz dom szkolnika, czyli osoby pełniącej funkcję woźnego w synagodze. W okresie potopu szwedzkiego wojska hetmana Czarnieckiego w kilkunastu miastach Wielkopolski przeprowadziły pogromy ludności żydowskiej, mszcząc się w ten sposób za domniemaną współpracę z najeźdźcą. Te tragiczne wydarzenia nie ominęły Brześcia. Zenon Guldon i Jacek Wijaczka w swym opracowaniu zatytułowanym: „Ludność żydowska w Wielkopolsce w drugiej połowie XVII wieku” tak opisują te zajścia: „Wojska polskie 15 kwietnia 1656 roku wycięły około 100 rodzin w Brześciu. Wśród zamordowanych, z których 48 znanych jest z imienia, znalazł się także rabin Josua syn Józefa. Jemu i pozostałym zaproponowano uratowanie życia w zamian za przyjęcie chrztu. Odrzucili jednak tą propozycję i wybrali śmierć.” W 1674 roku w Brześciu mieszkało trzydziestu dwóch wyznawców judaizmu.

Zapewne „złoty wiek” Żydów z Brześcia Kujawskiego przypadł – podobnie jak w innych miastach – na XIX wiek. O ile w 1765 roku w mieście mieszkało 164 Żydów, to ich liczba w 1897 r. wynosiła 678 osób. Podstawę ich utrzymania stanowiły handel i krawiectwo. W chwili wybuchu II wojny światowej, w Brześciu było około 630 osób pochodzenia żydowskiego. Naziści poddali ich dotkliwym represjom. Brzeska synagoga została spalona. Wiele osób deportowano do obozów pracy przymusowej. Pozostałych w Brześciu około czterystu Żydów wywieziono do getta w Łodzi, skąd później trafili do obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem.

Cmentarz żydowski w Brześciu Kujawskim

Cmentarz żydowski w Brześciu Kujawskim

Cmentarz żydowski w Brześciu Kujawskim powstał przy obecnej ul. 11 Listopada. Do 1830 roku było to również miejsce pochówku Żydów z pobliskiego Włocławka. Cmentarz był ogrodzony, przy wejściu znajdował się drewniany dom przedpogrzebowy. W 1930 roku powiększono teren nekropolii, zakupując kolejną działkę. Stara i nowa część zajmowała łącznie powierzchnię 1,5 morgi. Nekropolia została zniszczona przez nazistów. Jeden z byłych mieszkańców Brześcia Kujawskiego w liście do naszej redakcji napisał: „Kirkut był przepiękny – pamiętam go z dzieciństwa. Grobowce były bardzo bogate – głównie z czarnego marmuru, prawie każdy był ogrodzony balustradami kutymi ze stali. Dziś nie ma po nim śladu. Po wojnie rabowali go złodzieje, później wandale i bezmyślne dzieci. Potem wybudowano w tym miejscu basen”.

tekst: K. Bielawski
zdjęcia: Sławomir Topolewski
Bibliografia:
T. Kawski „Gminy żydowskie pogranicza Wielkopolski, Mazowsza i Pomorza w latach 1918-1942”
„Encyclopedia of Jewish Life before and during the Holocaust”
Z. Guldon, J. Wijaczka „Ludność żydowska w Wielkopolsce w drugiej połowie XVII wieku”

Źródło: www.kirkuty.xip.pl/brzesc_kujawski.htm

Permalink do tego artykułu: http://brzesckujawski.cba.pl/index.php/historia/zydzi-w-brzesciu-kujawskim/