Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł!

Powrót do Historia

Dzieje Brześcia Kujawskiego

Brześć kilkunastokrotnie zmieniał w ciągu swych dziejów nazwę i pod tym względem uzyskał chyba pierwsze miejsce w Polsce. Pominąwszy nazwy, których brzmienie usiłowano w dokumentach pogodzić z pisownią łacińską, nazw o polskim brzmieniu i polskiej pisowni, używanych w mowie potocznej ludu, było aż 7: Brzest, Brzeszcze, Brzesko, Breszcze, Brzeczk, Brzeście i wreszcie – Brześć.

Brześć Kujawski Plan osady centralnej

Brześć Kujawski Plan osady centralnej, źródło: www.brzesckujawski.pl

Zmieniało się również położenie osiedla pierwotnego, a później miasta. Ślady człowieka sprzed 4500 lat odkryto w Karaskowie, dzisiejszym przedmieściu Brześcia; pozostałości osiedla nieco późniejszego – na Starym Mieście, leżącym nieco na północ od obecnego centrum; wykopaliska zaś, pochodzące z epoki brązu, wskazują na istnienie osiedla nad pobliskim jeziorem Smętowo. Pierwszy drewniany gród piastowski powstał prawdopodobnie na miejscu dzisiejszego Starego Miasta, oddalonego o 1 km od Brześcia. Miasto średniowieczne z murowanym zamkiem, kościołem i ratuszem wzniesiono w XIII w. na terenie oblanym Zgłowiączka, posiadającym lepsze warunki obronne. Na tym miejscu odnajdziemy jego szczątki w nader skromnych zabytkach dzisiejszego Brześcia.

W czasach historycznych, gdy na Kujawach żyły obok siebie dwa szczepy: kruszwicki na bezleśnych, nadgoplańskich równinach i brzesko-włocławski nad Bachorzą, Zgłowiączką i Wisłą, Brześć był już ziemną warownią, otoczoną fosą i wałami. Być może, że już za pierwszych Piastów wzniesiono tam bardziej trwałe budowle obronne, pierwsza jednak pisemna wiadomość o murach otaczających miasto odnosi się do połowy wieku XIII. Wówczas to książę Kazimierz, któremu po śmierci Konrada I Mazowieckiego przypadła z działów dzielnica kujawska, zmuszony do zrzeczenia się. Włocławka na rzecz biskupów kujawsko-pomorskich, przeniósł swą siedzibą i kasztelanię do Brześcia, wznosząc tu murowany zamek i otaczając miasto murami obronnymi o wielu basztach.

Jan Matejko "Władysław Łokietek zrywający układy z Krzyżakami w Brześciu Kujawskim" - obraz z 1879 r.

Jan Matejko "Władysław Łokietek zrywający układy z Krzyżakami w Brześciu Kujawskim" - obraz z 1879 roku

Tenże książę Kazimierz, nazwany Konradowiczem, nadał Brześciowi ok. 1250 r. prawo magdeburskie. W późniejszym okresie otrzymał Brześć od królów polskich nadania w gruntach ornych i lasach, przywileje sądowe, zezwolenie na budowę mostu na Zgłowiączce i pobieranie cła, na budowę młyna zwanego – Topielec, spichlerza itp. Władzę w mieście sprawował wójt wespół z ławnikami, później burmistrz i rada miejska.

W tych czasach znaczne połacie ziemi brzeskiej pokrywały jeszcze rozległe lasy, choć już mocno wówczas przetrzebione. Plony w tej dzielnicy bywały obfite i znacznie przekraczały potrzeby mieszkańców. Nadwyżki skupowali kupcy z Brześcia, ciągnąc duże zyski z wywozu zboża do Gdańska. W Brześciu rozwijał się przemysł piwowarski; w końcu XVII w. powstał tu cech mielcarski czyli piwowarów. Z tych czasów pochodzi karczma i browar Bugaj. Poza tym istniał w Brześciu szereg innych cechów, m. in. sukienników i łuczników. Zamożni na ogół kupcy brzescy skupiali się również w cechu, trudniąc się głównie eksportem zboża oraz handlem winami i śledziami, które wieziono z Gdańska tranzytem przez Brześć i dalej – prawdopodobnie starym, „bursztynowym” szlakiem – na Morawy.

Zgłowiączka była jeszcze wówczas rzeką spławną, a Krzyżacy podczas 11-letniej okupacji Brześcia (1332 – 1343) połączyli ją kanałem z Bachorzą i wybudowali w Brześciu port. Tę właśnie drogę wodną, która łączyła Wisłę z Gopłem, wykorzystywali później brzescy kupcy.

Odtąd stosunki polsko-krzyżackie weszły w stadium ustawicznych zatargów. Brześć, leżący w pobliżu granicy krzyżackiej, stał się miejscem wielokrotnych zjazdów i rokowań.

Zaczęło się od uroczystego nadania zakonowi, jako tymczasowego zaopatrzenia, czterech wsi oraz zamku Dybów. Akt ten, który stał się przyczyną tylu klęsk i nieszczęść, podpisał w Brześciu 23 kwietnia 1228 r. Konrad I książę mazowiecki.

Już w roku 1308 wybuchł pierwszy groźny zatarg o Gdańsk i Pomorze między Władysławem Łokietkiem a Zakonem. Strony zjeżdżały się w Brześciu kilkakrotnie, nie osiągając jednak porozumienia. Dnia 10 lutego 1321 r. odczytano w Brześciu wyrok papieski, nakazujący Zakonowi zwrot zagrabionej ziemi pomorskiej. Krzyżacy wyrok ten odrzucili. Odtąd Brześć żył w ciągu blisko 100 lat pod stałą groźbą najazdów zaborczego sąsiada, które powtarzały się kilkakrotnie, nie tylko do czasu bitwy grunwaldzkiej, ale aż po rok 1431, kiedy to krzyżacy po raz ostatni obiegli Brześć, nie zdobywając go tym razem. Przez cały okres wojen z zakonem krzyżackim królowie polscy często odwiedzali to miasto bądź to podczas prowadzonych z krzyżakami walk, bądź .też układów. Wojna 13-letnia toczyła się już poza granicami ziemi brzesko-kujawskiej, a do murów Brześcia w okresie następnych 200 lat nie miała już dotrzeć żadna nawałnica wojenna.

Ten pokojowy okres dobrobytu przerwał rok głodu i morowej zarazy (1624), a wkrótce potem barbarzyński najazd Szwedów (1656 – 1660). Pastwą płomieni padł zamek, ratusz, kościół farny i klasztor oraz wielka ilość domów mieszkalnych. W XVIII i na początku XIX w. przemarsze wojsk szwedzkich, saskich i carskich, a wreszcie napoleońskich, kwaterunki, rekwizycje i rabunki spowodowały wyludnienie miasta, które w 1822 r., a więc już w pełni pokojowych czasów, liczyło zaledwie 912 mieszkańców.

Źródło: „KUJAWY – przewodnik turystyczny”, Warszawa 1951 r.

Permalink do tego artykułu: http://brzesckujawski.cba.pl/index.php/historia/dzieje-brzescia-kujawskiego/