Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł!

Powrót do Historia

Badania archeologiczne

Od wielu lat Region Brześcia Kujawskiego jest przedmiotem stałych badań archeologicznych. Prace wykopaliskowe odsłaniają co raz to nowe stanowiska z okresów nie objętych źródłami pisanymi. Obok prac archeologicznych prowadzone są równolegle badania antropologiczne dawnej i współczesnej ludności tego terytorium.

Pierwsze grupy ludzkie człowieka współczesnego pojawiły się na terenie Kujaw (oraz całej Europy północno-środkowej) dopiero po ustąpieniu ostatniego zlodowacenia (Würm III, tj. około 12 tyś, lat przed n.e.). Były to małe grupy myśliwskie, które zapuszczały się na teren dzisiejszej Polski północnej. Z tego być może okresu pochodzi przypadkowe znalezisko (późnopaleolityczne?) dwojga ludzi z Franków Suchodolskich (pow. Kutno), nieopracowane dotąd dokładnie pod względem naukowym. Z okresu późniejszego, środkowej epoki kamiennej – mezolitu, tj. około 8 tyś. lat przed n.e., pochodzi znalezisko szczątków ludzkich z Janisławic (pow. Skierniewice), odkrytych w okresie międzywojennym przez K. Jażdżewskiego. Według danych antropologicznych był to człowiek zbliżony wyglądem do rasy laponoidalnej, a więc przypominał pod względem fizycznym dzisiejszych mieszkańców Polski, a nawet i Półwyspu Kolskiego gdzie pochodne tej rasy są licznie reprezentowane.

Obydwa wymienione uprzednio stanowiska przytaczam dlatego, że położone są w niedalekiej odległości i mniej więcej w tej samej szerokości geograficznej co Region Brześcia Kujawskiego, w którym – jak dotąd – nie odkryto szczątków kostnych datowanych na okres wcześniejszy niż młodsza epoka kamienna (neolit). Należy jednak sądzić, że przyszłość dostarczy starszych chronologicznie odkryć. Trudno bowiem zakładać, że z początkiem młodszej epoki kamiennej, a więc około 4 tyś. lat przed n.e., teren dzisiejszej Polski środkowej był całkowicie niezamieszkały i został skolonizowany dopiero przez ludność napływową. Według bowiem K. Jażdżewskiego (1938) niektóre znaleziska neolityczne nawiązują do form ze środkowej epoki kamiennej (merolitu). Dane antropologiczne wskazują również, iż na terenie Kujaw musiała egzystować dość duża grupa ludzka. W przeciwnym bowiem razie neolityczne składy antropologiczne musiałyby być całkowicie odrębne od struktury ludności wczesnośredniowiecznej. Problem ten zostanie szerzej omówiony w rozdzielę III niniejszej pracy.

Podstawę badań archeologicznych stanowią przedmioty wykonane ręką ówczesnego człowieka (naczynia, ozdoby, broń itp.). Badania dawnych cmentarzysk dostarczają archeologom szeregu faktów naukowych (m. in. i o kulturze duchowej). Przedmioty z którymi spotyka się archeolog w trakcie prac wykopaliskowych rozchodziły się nieraz szeroko po całym kontynencie europejskim i z tego też powodu nie mogą być jedynymi które decydują w interpretacji, pochodzenia danej grupy ludzkiej czy też kultury.
Powstaje pytanie – jaki był wygląd fizyczny ówczesnego człowieka, w jakim stopniu był podobny do dzisiejszych ludzi? Zagadnieniami tymi zajmuje się właśnie antropologia – nauka o człowieku, a ściślej biorąc jedna z jej gałęzi – antropologia historyczna, która bada kopalne formy współczesnego człowieka (Homo sapiens recens).

Każde społeczeństwo ludzkie zamieszkujące pewien obszar składa się z mieszaniny różnych ras i typów. Ludność np. słonecznej Italii różni się od mieszkańców półwyspu Skandynawskiego. W Italii będzie przewaga ludzi ciemnopigmentowanych i niskorosłych. Natomiast wśród Skandynawów spotkamy częściej formy jasnopigmentowane i wysokorosłe. Wyniki badań antropologicznych tych obydwu grup ludzkich ukażą, iż występują odmienne rasy i typy oraz ustosunkowanie poszczególnych komponentów w składach rasowych.
Przedmiotem badań antropologii historycznej są wymarłe populacje. W toku prac badawczych następuje rekonstrukcja fizycznego wyglądu dawnych grup ludzkich. W tym więc ujęciu antropologia jest nauką pomocniczą archeologii. Wyniki obydwu dyscyplin są w stanie rozstrzygać złożone problemy pochodzenia (etnogenezy) ludów z poszczególnych epok i kultur.

Długoletnie prace wykopaliskowe dostarczyły szeregu cennych informacji naukowych, które omówił już w swojej pracy J. Grześkowiak. Pominę więc rezultaty badań K. Jażdżewskiego (1936, 1938, 1939-48 i 1956) oraz L. Gabałównej (1966). Ograniczę się w tej części pracy do podania krótkich informacji, o pracach badawczych prowadzonych (od r. 1955) przez Katedrę Antropologii Uniwersytetu Łódzkiego, przy współudziale Łódzkiego Muzeum Archeologicznego.

1. Stary Brześć (stan. 5), cmentarzysko neolityczne kultury pucharów fajkowatych (II okres neolitu polskiego, lata 3.500-2.500 p.n.e.

Podjęcie badań typu sondażowego (w r. 1964) zostało podyktowane znalezieniem, przy poszukiwaniach powierzchniowych, fragmentów kostnych. Stanowisko położone jest na wzgórzu, w pobliżu niemal całkowicie wyschniętego jeziora. Przebadano teren 200 m2 i odkryto 9 grobów szkieletowych, słabo zachowanych. Szkielety wyprostowane, ułożone na linii północ-południe, wyposażenia zmarłych bardzo słabe (jedno naczynie – flasza z kryzą i jeden naszyjnik kościany). Groby znajdowały się wyłącznie w środkowym paśmie wzgórza, na linii wschód-zachód. Prawdopodobnie odkryte cmentarzysko użytkowane było przez małą grupę ludzką (ród?).

2. Wolica Nowa (stan. 1), cmentarzysko z II okresu epoki brązu, kultura trzciniecka (1450-1200 przed n.e.).

Badania na tym stanowisku prowadzone były w okresie międzywojennym (r. 1938) przez St. Madajskiego, z ramienia Państwowego Muzeum Archeologicznego z Warszawy. W roku 1962, w czasie badań prowadzonych w Wieńcu, zostaliśmy powiadomieni o przypadkowym odkryciu grobu prehistorycznego. Stanowisko położone jest na małym wzniesieniu, w odległości około 150 m od strumienia Gąsiorek (dopływ Zgłowiączki) i 50 m od drogi polnej z Wieńca i Gustorzyna do Brześcia Kujawskiego.
Zbadany przez nas obiekt był według wszelkiego prawdopodobieństwa grobem rodzinnym, z obstawą kamienną i bezładnym brukiem kamiennym. Pomiędzy kamieniami zauważono obecność silnie przepalonej ziemi oraz węgla drzewnego. Stan zachowania szkieletów (około 5 osobników; mężczyzna, dwie kobiety i dwoje dzieci) słaby. Naruszony układ anatomiczny szkieletów oraz brak wyposażenia grobowego (występują ślady patyny miedzianej na kościach) każe zakładać, że obiekt ten został zniszczony i zdewastowany w okresie trwania kultury trzcinieckiej. Pierwotnie był to grób z drewnianą obudową pokrytą kamieniami- tzw. dom dla zmarłych.

3. Wieniec (stan. 4), cmentarzysko ciałopalne z okresu lateńskiego, kultura grobów kloszowych (lata 400-125 przed n.e.).

Prace ratownicze na tym stanowisku były prowadzone w roku 1962. Celem naszych badań było zabezpieczenie cmentarzyska przed ewentualnym zniszczeniem, które mogło nastąpić przy przebudowie drogi Wieniec-Gustorzyn. Według bowiem, relacji miejscowej ludności na tym terenie miały występować groby szkieletowe z obstawami kamiennymi.
W trakcie prac badawczych na przestrzeni 525 m2 stwierdzono wyłącznie występowanie grobów ciałopalnych z okresu lateńskiego. Odkryto łącznie 8 grobów, wyposażenie zmarłych bardzo słabe (poza ceramiką) – przepalone kolczyki z brązu, fibula żelazna. W ceramice zaznaczają się wpływy z kręgu kultur pomorskich. Prócz grobów lateńskich stwierdzono w warstwach kulturowych liczne fragmenty ceramiki neolitycznej.
Pojedyncze groby tej kultury odkryliśmy również na terenie Starego Brześcia oraz Gustorzyna.

4. Stary Brześć Kujawski (stan. 4a), cmentarzysko szkieletowe i ciałopalne z późnego podokresu lateńskiego, kultura wenedzka (125 przed n.e. – początki n.e.).

Obiekt ten położony był na wzgórzu, nad dawnym zalewem rzeki Zgłowiączki. Stanowisko zostało odkryte przypadkowo przy wydobywaniu żwiru. Niestety od chwili „odkrycia” cmentarzyska do uzyskania (przypadkowej zresztą) informacji upłynęło przeszło miesiąc czasu. W efekcie zniszczeniu uległa przeszło połowa cmentarzyska. Datowanie tego obiektu zostało dokonane przez prof. dr K. Jażdżewskiego, dr L. Gabałówną i St. Madajskiego. Badania ratownicze zostały podjęte w pierwszej fazie przez Muzeum Archeologiczne z Łodzi, dalsze zaś prace prowadziła Kujawska Ekspedycja Antropologiczna UŁ pod kierownictwem dr Zdzisława Kapicy i Stanisława Madajskiego. Przebadano dotąd teren 700 m2 i odkryto 25 grobów, w tym 12 ciałopalnych (jamowe i popielnicowe). Badania prowadzono w latach 1961-1964. Wśród grobów szkieletowych stwierdzono występowanie pojedynczych, podwójnych, poczwórnych oraz jednego masowego, w którym pogrzebano około 20 osobników. Cmentarzysko rozciągało się na linii północ-południe, o takiej samej orientacji grobów. Przy pochówkach szkieletowych nie stwierdzono żadnych fragmentów ceramiki. Ozdoby metalowe znajdywano sporadycznie (brąz – spirala i szpila ozdobna, żelazohakowata zapinka od pasa), posiadają one wg K. Jażdżewskiego charakter wyrobów lokalnych. Prócz grobów lateńskich odkryto jeden grób z I okresu epoki brązu, kultura iwieńska (lata 1700-1450 przed n.e.).
Groby szkieletowe z okresu (ateńskiego (jednostkowe) posiadają zazwyczaj zachowany układ anatomiczny. Specyficzne jest ułożenie rąk. Przedramię zgięte w łokciu i ułożone równolegle do kości ramieniowej, dłonie zwrócone w kierunku twarzy. Układ taki mógł być uzyskany przy przywiązaniu rąk do tułowia. Przy stopach lub koło bioder stwierdzano zazwyczaj obecność dość dużych, pojedynczych, kamieni. Prawdopodobnie przywiązywano do nich zmarłych, trudno bowiem uznać to za szczątkową obstawą grobu. Interesujący był również grób jednostkowy, w którym zmarły posiadał celowo rozbitą czaszkę oraz połamane kości rąk i nóg. Identycznie zachowany był również jeden z grobów podwójnych.
Jak już wspominałem w toku naszych badań odkryliśmy zbiorową mogiłę w której pogrzebanych było około 20 osób. Według wszelkiego prawdopodobieństwa dwa takie groby zostały zniszczone przed rozpoczęciem naszych prac. Wśród osób pogrzebanych można było zidentyfikować zarówno szczątki kostne mężczyzn, kobiet jak i dzieci. Interesująco przedstawia się stan zachowania układów anatomicznych. Bardzo często spotykano tylko pewne części szkieletu, np. czaszkę z kilku kręgami lub miednicę z nogą itp. Reszta kości była jak gdyby bezładnie rzucona oraz występowały na nich ślady starych złamań.. Słaby stan zachowania kości nie można wytłumaczyć czynnikami mechanicznymi (orką), gdyż zmarli zostali pogrzebani na głębokości ponad 50 cm. W obrębie mogiły zbiorowej odkryliśmy również jamowy grób ciałopalny, z fragmentami węgla drzewnego. Prawdopodobnie był to grób założony jednocześnie z mogiłą zbiorową, gdyż niespalone kości ludzkie występowały zarówno nad jamą grobu ciałopalnego jak i pod nią. Dookoła grobu masowego ułożone były kamienie, niektóre z nich spoczywały niemal bezpośrednio na kościach lub porozbijanych czaszkach. Na tej też podstawie można zakładać, że kamienie były rzucane do grobu na poćwiartowane szczątki ludzkie.
Prawdopodobnie cmentarzysko jest świadectwem bliżej nie określonej bitwy, nie często spotyka się bowiem groby w których pochowano kilku osobników. Cmentarzysko było prawdopodobnie użytkowane przez potomków dawnej ludności łużyckiej, która została wymordowana przez najazd obcego plemienia (Celtów?). Oczywiście dokładniejsze sprecyzowanie charakteru ludności wymaga wnikliwych badań antropologiczno-orfologicznych. Według bowiem obserwacji terenowych jedna z czaszek znalezionych na tym cmentarzysku posiada bezsprzecznie przymieszkę rasy arktycznej, a więc nie spotykanej współcześnie wśród ludności autochtonicznej Polski.
Opisane uprzednio fakty znajdują częściowo analogię do cmentarzysk z: Wolicy Nowej – II okres epoki brązu, Przeczyc – kult. łużycka (badania E. J. Szydłowskich w latach 1961-62), a nawet z terenu Czechosłowacji.
Na stanowisku tym stwierdzono również obecność odpadkowych jam lateńskich z fragmentami kości ludzkich, co ewentualnie mogłoby być (świadectwem istniejącego niegdyś ludożerstwa (kanibalizmu), zwyczaj ten bowiem występował na terenie Polski w kulturze łużyckiej. W części natomiast południowo-wschodniej cmentarzyska w roku 1964 zauważyliśmy obecność zagadkowych rowków (bez śladów materiału kulturowego), które być może stanowiły resztki istniejącego tu niegdyś obozowiska ludzkiego.

5. Gustorzyn (stan. 1), cmentarzysko z/ okresu epoki brązu (1700-1450 przed n.e.), przełomu okresu lateńskiego i rzymskiego (125 p.n.e.- początki n.e.) oraz III podokresu wczesnośredniowiecznego (wiek XI n.e.).

Badania na tym stanowisku prowadził St. Madajski w roku 1938. Podjęcie prac ratowniczych podyktowane zostało przypadkowymi odkryciami przy pracach polowych. Stanowisko położone jest na wzgórzu (piaśnicy), w odległości 60 m od drogi Wieniec-Wolica Nowa i około 200 m od drogi Gustorzyn-Nowy Młyn.
W latach 1961-1963 przebadano teren o powierzchni 350 m2 i odkryto 13 grobów, w tym 7 ciałopalnych (popielnicowe). Jeden z grobów szkieletowych pochodzi z I okresu epoki brązu (dwa odkrył w r. 1938 St. Madajski), pozostałe zaś są wczesnośredniowieczne. Układy grobów: kult. iwieńska – północ-poludnie, wiek XI – wschód-zachód. Szkielet z I okr. ep. brązu wyposażony był w szpilę kościaną, pochówek dość specyficzny twarzą do ziemi. Przy grobach wczesnośredniowiecznych występowały kabłączki skroniowe ołowiane, noże i żelazne krzesiwa. Przy jednym ze szkieletów stwierdzono obecność fragmentów skóry (obuwia) wyszywanych srebrnym drucikiem.
Groby ciałopalne były bardzo bogato wyposażone (miecz rytualnie zgięty, umbo, groty, fibule, noże itp.). Przedmioty żelazne posiadają patynę ogniową. Szczątki kostne słabo przepalone. Badania dokonywane w trakcie prac terenowych nie wykluczają obecności 2 lub nawet 3 osobników w jednym grobie. Zachowane fragmenty kostne zezwalają również na stwierdzenie występowania zmian patologicznych kośćca – przeważnie zresztą reumatycznych.

6. Kolonia Stary Brześć (stan. 3), cmentarzysko z III podokresu wczesnośredniowiecznego, kultura prapolska (wiek XI-XIII n.e.).

Cmentarzysko położone jest na małym wzniesieniu, w odległości około 1500 m od cmentarzyska w Starym Brześciu (wiek XII-XVI n.e.). Obiekt został odkryty przypadkowo przy budowie drogi Brześć Kujawski-Wieniec. Niestety jak zwykle przypadkowe odkrycia powodują duże zniszczenia (nikt bowiem z budowniczych nie wstrzyma prac do czasu przyjazdu ekspedycji wykopaliskowej), cmentarzysko zniszczono niemal w 60 %.
Badania prowadzono w roku 1962 i 1965, przebadano teren 275 m2 i odkryto 43 groby szkieletowe. Stan zachowania materiałów kostnych zadawalający. Przy 29 szkieletach (67,4%) występowały zabytki typowe dla cmentarzysk wczesnośredniowiecznych, tj. kabłączki skroniowe z brązu i ołowiu, nożyki żelazne, krzesiwa itp.
Na cmentarzysku tym odkryto również jamę neolityczną (odpadkową) kultury lendzielskiej (grupa brzesko-kujawska) z lat 3500-2500 p.n.e.

7. Stary Brześć Kujawski (stan. 4), cmentarzysko z wieka XII-XVI n.e.

Cmentarzysko położone było na piaszczystym wzgórzu (przy rozwidleniu drogi z Brześcia Kujawskiego do Wieńca i Nowego Młyna), na prawym brzegu rzeki Zgłowiaczki, w odległości około 400 m na północ od zabudowań osady Stary Brześć. Obiekt ten znany był już od r. 1913. Pierwsze badania sondażowe na tym cmentarzysku zapoczątkował K. Jażdżewski w r. 1933. Z chwilą rozpoczęcia naszych prac wykopaliskowych cmentarzysko było zachowane częściowo, przeszło 2/3 obiektu uległo zniszczeniu przez wydobywanie piasku do celów przemysłowych.
Badania wykopaliskowe prowadzone były w latach 1955-1964. Przebadano teren 2125 m2, odkryto 1034 groby. Pierwotnie cmentarzysko posiadało kształt elipsy. W miejscu centralnym znajdowała się budowla sakralna pochodząca być może z wieku XIV. Cmentarzysko otoczone było rowem o głębokości dochodzącej do 180 cm. Poza rowem zasadniczo groby nie występowały, jedynie w części środkowej cmentarzyska stwierdziliśmy ich obecność. Prawdopodobnie są to groby z wieku XII lub XIII, które zostały odcięte od reszty cmentarzyska w wieku XV. Na ten bowiem okres przypada powstanie wspomnianego uprzednio rowu oddzielającego cmentarzysko od pól uprawnych.
W trakcie prac odkryliśmy m. in. grób skazańca z wieku XIV oraz dość zagadkowe pochówki na skraju cmentarzyska. Są to groby nad którymi występowały ślady palenisk z ceramiką średniowieczną. W tej części cmentarzyska wystąpił również grób symboliczny (bez szkieletu) z naczyniem pochodzącym z wieku XIV. Prawdopodobnie były to groby o charakterze kultowym, nawiązujące do dawnych zwyczajów i wierzeń. Do nich zresztą można zaliczyć również trzykrotne znaleziska monet w ustach zmarłego. Jedna z nich (srebrna) została wybita przez Alberta Brandemburskiego w r. 1540.
Prócz pochówków z wieku XII-XVI spotykaliśmy pojedyncze groby z okresów wcześniejszych (np.: neolit – kult. ceramiki sznurowej, epoka żelaza – okres lateński). Ponadto stwierdziliśmy występowanie jam osadniczych (z neolitu i wczesnych okresów epoki żelaza) i ziemianek z wieku X-XI n.e. Wszystkie niemal szkielety zorientowane były na linii wschód-zachód, z głowami ułożonymi w kierunku zachodnim. Można było zauważyć, że w zależności od pory roku grzebano zmarłych w kierunku zachodzącego słońca. Zwyczaj ten rozpowszechnił się od okresu wczesnośredniowiecznego. W przypadku badań antropologicznych spostrzeżenie to ma wielkie znaczenie, zezwoli bowiem na, uchwycenie zależności wieku zmarłych od pory roku. Tym samym zebrane przez nas informacje antropologiczno-demograficzne dla lat 1808-1966 posłużą do pełniejszej analizy czynników selekcyjnych w wieku XII-XVI.
Tylko nieliczne groby (3) ułożone były na linii północ-południe. Przy zmarłych występowały kłódki żelazne (symbol zamkniętego kręgu życia?), prawdopodobnie są to groby ludności żydowskiej.
Wyposażenie zmarłych bardzo skąpe, zabytki występowały tylko u 13°/o szkieletów.. Najczęściej znajdywano: noże żelazne, kabłączki brązowe – niektóre posrebrzane, pierścienie z brązu, koraliki szklane, diademy brązowe, krzesiwa żelazne. W jednym tylko przypadku znaleźliśmy doskonale zachowaną krajkę lnianą z trójkątnym ornamentem oraz złotą bransoletę.
Prócz grobów w układzie anatomicznym występowały również luźne znaleziska kostne z grobów zniszczonych przez młodsze wkopy. Stan zachowania materiałów kostnych bardzo dobry, niemal w całości nadają się do badań antropologicznych. Warstwa kulturowa na cmentarzysku wahała się w granicach od 80 do 200 cm.
W trakcie prac wykopaliskowych wielokrotnie można było stwierdzić obecność zmian patologicznych kośćca, najczęściej zresztą pochodzenia reumatycznego, rzadziej zaś gruźlicze lub nowotworowe. Stosunkowo mała ilość szkieletów posiadała rany urazowe (złamania, pęknięcia). Z całego materiału kraniologicznego jedynie w trzech przypadkach stwierdzono obecność zabiegów leczniczych – trepanacji.

8. Brześć Kujawski (stan. św. Duch), cmentarzysko przykościelne i przyszpitalne (wiek XVI-X1X – pierwsze lata).

Badania prowadzone były w latach 1960, 1964-66. Przebadano teren 325 m2 i odkryto ponad 250 szkieletów. Wyposażenie zmarłych ubogie – paciorki szklane, igły, krzyżyki, sprzączki żelazne, monety i guziki (niektóre ozdobne lub pozłacane z datą r. 1812), ponadto resztki tkanin i obuwia. Zabytki występują ogółem u 13% odkrytych grobów. Połowa przypada na zabytki sakralne, które stwierdzono wyłącznie na tym cmentarzysku. Prócz grobów w normalnym układzie anatomicznym występowały dwie jamy z dużą ilością kości. Prawdopodobnie stanowiły one formę ossuarii, występujących często na terenie Czechosłowacji. W Polsce znane jest tylko jedno ossuarium w okolicach Kudowy. Z jam wydobyto łącznie około 350 czaszek, nadających się do badań antropologicznych.
Cmentarzysko położone jest poza murami obronnymi dawnego Brześcia Kujawskiego, na podgrodziu w pobliżu tzw. targowiska. W warstwach kulturowych sięgających do 240 cm spotykano bardzo dużo fragmentów ceramiki nowożytnej i późnośredniowiecznej, w pobliżu istniała bowiem osada garncarska. Badania prowadzone w r. 1966 dostarczyły nowych odkryć z przełomu wieku XIV-XV, mianowicie pieców: ceramicznego i piekarniczych (2). Odkryto również część zagadkowej palisady – przypuszczalnie ślady dawnych umocnień obronnych. Niestety brak zabytków czyni niemożliwym datowanie tego obiektu. Przypuszczam, że planowane w przyszłości prace odsłonią dalszy ciąg tej zagadkowej budowli, być może uzyskamy wtedy materiały kulturowe dla dokładnego datowania.
Badane przez nas cmentarzysko położone było w pobliżu jednego z pierwszych na terenie Polski szpitali, założonego prawdopodobnie w końcu XIII lub początkach XIV wieku. W obrębie skupisk kostnych (jam) stwierdzono występowanie dużej liczby materiałów kostnych ze zmianami patologicznymi (reumatyczne, gruźlicze, kiłowe i inne). Znaleziono również 5 czaszek z odpiłowanymi kalotami, które są bezsprzecznie świadectwem dokonywania sekcji zwłok. Badania w r. 1964 dostarczyły spostrzeżeń o dokonywanych zabiegach, chirurgicznych. Odkryto również szkielet kobiety zmarłej przy porodzie, na skutek niewłaściwego ułożenia płodu.
Badania nasze na tym stanowisku dostarczyły więc dowodów działalności miejscowego szpitala z przełomu wieku XVI-XVII. Trudno wykluczyć, że wspomniane uprzednio jamy wiążą się z działalnością szpitala, zwłaszcza, że znalezione w nich kości posiadają niekiedy bardzo rozległe zmiany patologiczne. Przypuszczenia moje wymagają dokładnego uzasadnienia od strony materiałów wykopaliskowych, a więc i dalszych badań terenowych. Według bowiem naszych prowizorycznych obliczeń na cmentarzysku tym pogrzebano około 6 tyś. osób.

9. Jako ostatni temat naszych prac terenowych wymieniam badania nad człowiekiem współczesnym.

Prace idą w dwu kierunkach. Jeden ściśle antropologiczny, drugi zaś demograficzny. W zakresie pierwszego tematu zebrano dotąd (wspólnie z Komisją Antropometrii Polskiej Akademii Nauk) dane dla około 2000 osób z terenu. Włocławka i Brześcia Kujawskiego. Planowane są natomiast dalsze badania ludności współczesnej na terenie powiatu włocławskiego. Temat demograficzny opracowywany jest w kilku różnych aspektach. Pierwszy dotyczy długości trwania życia na przestrzeni wieku XIX i XX (materiały z lat 1808-1966). Przedmiotem drugiego jest sondażowa analiza aktów urodzeń. Ponadto w r. 1963, dokonany został spis ludności z uwzględnieniem migracji na przestrzeni ostatnich 10 lat. W zakresie problemu demograficznego planujemy również w przyszłości zebrać materiał archiwalny dotyczący zgonów z terenu m. Włocławka.
Prócz stanowisk antropologiczno-archeologicznych. podanych uprzednio, planowane są badania innych jeszcze cmentarzysk, głównie zresztą późnośredniowiecznych i neolitycznych oraz z okresu epoki brązu i pierwszych okresów epoki żelaza. W materiałach zebranych dotąd występują luki, które winny być uzupełnione.
Całość naszych prac badawczych ześrodkowana jest wokół jednego problemu, mianowicie ludności Regionu Brześcia Kujawskiego od neolitu do czasów współczesnych. Monografia jednej niemal miejscowość i oparta na tak dużym materiale spostrzeżeniowym zezwoli na udzielenie wiążących odpowiedzi dla szeregu problemów naukowych. Sądzę, że nie będzie to gloryfikacją własnych prac jeżeli dodam, że badania zakrojone na tak szeroką skalą nie były dotąd prowadzone w Polsce, a być może nawet na gruncie europejskim.
Tematyka badań nie jest zasklepiona wyłącznie do problemów czysto antropologicznych lecz obejmuje również i zagadnienia anatomopatologiczne, demograficzne no i oczywiście archeologiczne. Uzyskane wyniki będą również rozpatrywane nie tylko w ograniczeniu do kręgu ludności Regionu Brześcia Kujawskiego ale w aspekcie znacznie szerszym. Śmiało można więc powiedzieć, że prace nasze mają charakter badań stratygraficznych dawnych populacji ludzkich w odniesieniu do parametru współczesności.

Źródło: „Monografia powiatu włocławskiego”, praca zbiorowa pod red. Stanisława Laguny, Włocławek 1968 r.

Permalink do tego artykułu: http://brzesckujawski.cba.pl/index.php/historia/badania-archeologiczne/